Rektovajinal fistül, kadınlarda hem fiziksel hem de duygusal olarak zorlayıcı bir durumdur. Çoğu hasta şikâyetini dile getirmekte zorlandığı için doktora başvurmayı erteler. Oysa bu durum tedavi edilebilir ve erken değerlendirme, doğru tedavi planının yapılması açısından önemlidir.
Rektovajinal fistül nedir, anal fistülden farkı ne?
Fistül, iki organ ya da organ ile deri arasında olmaması gereken bir bağlantı kanalıdır.
- Rektovajinal fistül: Kalın bağırsağın son bölümü (rektum) ya da anal kanal ile vajina arasında oluşan bağlantıdır.
- Anal fistül: Anal kanal ile makat çevresindeki deri arasında oluşan kanaldır. Genellikle makat apsesinden sonra gelişir.
İki durumun nedenleri ve tedavi yaklaşımı farklıdır. Anal fistül hakkında bilgi için Anal fistül tekrarı nedir? ve Seton uygulaması yazılarına bakabilirsiniz.
Belirtileri nelerdir?
En tipik belirti, vajinadan gaz ya da dışkı gelmesidir. Bunun yanında şu şikâyetler görülebilir:
- Kötü kokulu vajinal akıntı
- Tekrarlayan vajina ya da idrar yolu enfeksiyonları
- Vajina ya da makat çevresinde ağrı, tahriş
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
Fistülün boyutu küçükse yalnızca ara ara gaz kaçışı fark edilebilir. Bu nedenle hafif belirtiler de önemsenmelidir.
Nedenleri nelerdir?
- Doğum yaralanmaları: En sık nedendir. Zor doğumda oluşan derin yırtıklar ya da bu yırtıkların iyileşme sorunları fistüle yol açabilir. Doğum sürecindeki diğer makat sorunları için Gebelik ve doğum sürecinde anal fissür ve hemoroid yazısına bakabilirsiniz.
- Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıkları
- Enfeksiyon ve apse: Makat çevresindeki apseler nadiren vajinaya doğru açılabilir. Ayrıntılar için Makat apsesi yazısını okuyabilirsiniz.
- Pelvik bölgeye uygulanan radyoterapi
- Rektum, vajina ya da makat bölgesine yapılmış ameliyatlar
- Nadiren bu bölgedeki tümörler
Hangi uzmanlar ilgilenir, tanı nasıl konur?
Rektovajinal fistül genellikle genel cerrahi (kolorektal cerrahi) ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarının birlikte değerlendirdiği bir durumdur. Tanı sürecinde şunlar kullanılır:
- Muayene: Vajina ve makatın muayenesi, gerekirse anoskopi
- Görüntüleme: Fistülün yerini ve çevre dokuları göstermek için pelvik MR ya da endoanal ultrason
- Ek tetkikler: Altta yatan nedene göre kolonoskopi gibi incelemeler. Bu konuda Endoskopik girişimler sayfasına göz atabilirsiniz.
Tedavi planını hangi faktörler belirler?
Her rektovajinal fistül aynı şekilde tedavi edilmez. Planı belirleyen başlıca faktörler:
- Fistülün yeri ve boyutu
- Altta yatan neden (doğum yaralanması, Crohn, radyoterapi vb.)
- Çevre dokunun sağlığı ve aktif iltihap olup olmadığı
- Makat kaslarında (sfinkter) hasar olup olmadığı
- Daha önce onarım denenip denenmediği
Cerrahi onarım ve takip
Küçük ve yeni oluşmuş bazı fistüller, iltihap kontrol altına alındıktan sonra kendiliğinden kapanabilir. Ancak çoğu rektovajinal fistül cerrahi onarım gerektirir. Ameliyattan önce aktif enfeksiyon varsa önce bu tedavi edilir, gerekirse seton gibi geçici yöntemler kullanılır.
Cerrahi seçenekler, fistülün özelliklerine göre makat, vajina ya da karın yoluyla yapılan farklı onarım tekniklerini kapsar. Makat kaslarında hasar varsa onarım aynı ameliyatta planlanabilir. Bazı karmaşık durumlarda iyileşmeyi korumak amacıyla geçici bir bağırsak ağzı (stoma) gerekebilir. Tedavi sonrası düzenli kontroller, iyileşmenin ve olası tekrarın takibi için önemlidir.
Neden gecikmeden değerlendirilmeli?
Tedavi edilmeyen fistül, tekrarlayan enfeksiyonlara, cilt tahrişine ve yaşam kalitesinde belirgin düşüşe yol açabilir. Ayrıca nedenin Crohn hastalığı ya da tümör gibi tedavi gerektiren bir durum olup olmadığının araştırılması gerekir. Vajinadan gaz ya da dışkı geldiğini fark ederseniz utanmadan bir uzmana başvurun.
Sıkça Sorulan Sorular
Vajinadan gaz gelmesi her zaman fistül müdür?
Hayır. Vajinadan hava çıkışı cinsel ilişki ya da egzersiz sırasında vajinaya giren havadan da kaynaklanabilir. Ancak dışkı kokulu gaz, dışkı gelmesi ya da kötü kokulu akıntı varsa muayene gerekir.
Rektovajinal fistül kendiliğinden kapanır mı?
Bazı küçük ve yeni fistüller iltihap geçtikten sonra kapanabilir. Çoğu fistül ise cerrahi onarım gerektirir.
Kadın doğum ve genel cerrahi birlikte mi değerlendirir?
Genellikle evet. Fistül hem vajinayı hem bağırsağı ilgilendirdiği için iki uzmanlık alanının birlikte değerlendirmesi tedavi planını güçlendirir.
